حرز و تعويذ چیست ؟
حرز يعني سپر دفاعي ، عامل محافظت كننده
چون انسان هميشه در معرض خطرها و بلاهاست ، اين حرز ها كه از طرف معصومين
عليهم السلام دستور آن صادر شده ، عامل محافظت كننده از خطرها و بلاها مي
باشند
كه يا آن را مي خوانند يا نوشته همراه خود مي كنند .
تعويذ در لغت به معناي پناه بردن ، پناه دادن و در امان نگاه داشتن و در
اصطلاح به معناي دعا خواندن و حرز آويختن بر آدميان ، جانوران يا اشيا براي
محافظت از آنهاست (ابن منظور؛ طُرَيْحي ؛ مرتضي زَبيدي ، ذيل «عوذ»؛
دهخدا، ذيل واژه ).
گذشته از واژه هاي متعددي كه در تداول عامة مسلمانان به صورت مغشوش و متداخل براي اين مفهوم به كار مي رود (از جمله : عوذه ، معاذه ، حِرزْ، تَميمه ، نُفرة ، رُقْيَه ، عَزيمه ، افسون )، تعويذ بنا بر شايعترين صورت كاربرد آن در جهان اسلام عبارت است از برخي آيات قرآن ، ادعية مأثوره ، اسماءالحسني ،
اسامي فرشتگان يا اولياءاللّه ، اوراد، رموز و علائمِ مفهوم يا نامفهوم كه بر قطعه هايي از كاغذ، چرم ، پوست ، پارچه ، فلز و جز آن مي نويسند و در كيسه هايي كوچك از اجناس مختلف مي گذارند و سپس آن را پنهان يا آشكارا برگردن مي آويزند
در فهرست كتاب باقيات الصالحات ( در حاشيه كتاب مفاتيح الجنان ) در بخش پنجم كه عنوانش چنين است : در ذكر بعض احراز و ادعيه موجزه ؛ چندين حز مثل حرز حضرت فاطمه و زين العابدين و امام صادق و حضرت كاظم و حضرت رضا و حضرت جواد و حضرت هادي و امام عسكري و حضرت حجت _ صلوات الله عليهم اجمعين - وجود دارد حرز امام جواد و يا انگشتر حاوى حرز امام جواد بنا به آنچه در روايت آن آمده است به جهت حفظ از بلاها و بدىها و هر چه كه انسان از آن مىترسد مفيد است، (بحار، ج 50، ص 98) كه از جمله آن چشمزخم مىتواند باشد گرچه درخصوص چشمزخم در روايت تصريحى نشده. درخصوص انگشتر عقيق هم رواياتى وارد شده كه انسان را از بلاها و هرگونه بدى حفظ مىكند، (وسائلالشيعه، ج 5، ص 89 - 90). ما در سيره ي ائمه معصومين « عليهم السلام» داريم كه دعايي را مي نوشتند و در عين اينكه مي خواندند ، نزد خود مي گذاشتند ، حتي از امام رضا « عليه السلام » داريم كه دعايي را در يقه ي خود گذاشته بودند ، كه به حرز امام رضا « عليه السلام » مشهور است . مرحوم شيخ عباس قمي « رحمه الله عليه » در حاشيه ي مفاتيح الجنان حرزهايي را كه ائمه «عليهم السلام » استفاده مي كردند آورده است . پس اگر خود شما يا كس ديگري دعايي را بنويسيد و به اميد دفع فتنه نزد خود نه داريد ، كار درستي است ، منتها بايد دقت بفرماييد كه طرفي كه براي شما دعا مي نويسد ، واقعاً از متون مورد اعتماد استفاده كند نه اينكه چيزهايي را به نام دعا از خودش درآورده باشد . نگهداري قرآن در نزذ خود يك نوع وسيله ي دفع فتنه است و يك نوع حرز به حساب مي آيد . بر همين اساس قديمي ها قرآن هاي بسيار كوچك را در محفظه اي كه آب به آن نرسد قرار مي دادند و به گردن كودكان مي انداختند . دعا و قرآن ؛ هم خواندش خوب است و هم نزد آدم باشد خوب است ولي اين خط كشيدن ها كه به نام دعا مي دهند چيز مطمئني نيست .
1- در احاديث و سيرة پيامبر اكرم صلي اللّه عليه وآله وسلم و امامان
عليهم السلام ، شواهد و استناداتي در تأييد استفاده از تعويذ يافت مي شود،
از جمله گفته شده است كه عبدالمطلب ، پيامبر را در كودكي هنگام طواف به دور
كعبه با خواندن دعاهايي تعويذ كرد ( رجوع كنيد به ابن هِشام ، ج 1، ص
176). همچنين در رواياتِ متعددي (مثلاً رجوع كنيد به ابن ماجه ، ج 2، ص
1161، ش 3511؛ ترمذي ، ج 4، ص 395) آمده است كه پيامبر اسلام صلي اللّه
عليه وآله وسلم ، پيش از نزول معوذتان ، براي حفاظت از خود و خانواده اش از
برخي اوراد استفاده مي كرده است . در دسته اي از روايات نيز آمده است كه
پيامبر، دو فرزندش ، حسن و حسين را با همان عباراتي تعويذ مي كردند كه
ابراهيم ، دو پسرش اسماعيل و اسحاق ، و موسي دو پسرِ هارون را تعويذ مي
كردند ( رجوع كنيد به قاضي نعمان ، ج 2، ص 139ـ 140؛ ابن عساكر، ص 111؛
فخررازي ، ج 32، ص 189ـ 190؛ مجلسي ، ج 60، ص 6). در برخي روايات اشاره شده
كه جبرئيل ، تعاويذي را براي حسنين ، به پيامبر آموخت ( رجوع كنيد بهمجلسي
، ج 60، ص 18؛ مقدس اردبيلي ، قسم 1، ص 140). صرفِ نظر از صحت و سقمِ اين
روايات و علاوه بر اقوالي كه در كتبِ حديث و تفسير در بارة شأنِ نزولِ
معوذتان براي تعويذ پيامبر اكرم و نيز حسنين آمده است ( رجوع كنيد به فضل
طبرسي ، ج 6، ص 287؛ فخررازي ، ج 32، ص 187؛ نيز رجوع كنيد بهديگر تفاسير
قرآن ، ذيل سوره هاي فلق و ناس ؛ ابن ماجه ، ج 2، ص 1164ـ 1165، ش 3525؛
ترمذي ، ج 4، ص 396)، برخي سوره هاي قرآن ، بويژه فاتحه و يس ، و برخي آيات
، از جمله آية الكرسي (بقره : 255ـ256) و آية العرش (توبه : 129) نيز بنا
بر احاديث و كتابهايي كه در ادبيات اسلامي به خواص الا´يات / خواص القرآن /
فضائل القرآن معروف اند براي تهية تعاويذ و گاه افسونها و پاره اي طلسمات ،
مناسب دانسته شده اند.
در دسته اي از روايات كه در آنها، رقيه به معناي تعويذ به كار رفته ،
مويّداتي در باب جواز رقيه يافت مي شود و معمولاً موارد استفاده از آنها
نيز مشخص گرديده است . از جمله اسماء بنت عميس از پيامبراكرم در بارة پسران
جعفربن ابي طالب كه زيبا و سپيدرو بودند و زود چشم مي خوردند اجازه خواست
براي محافظت از آنان در برابر عين (= چشم زخمِ اختياري )، استرقا كند و
پيامبر اجازه دادند ( رجوع كنيد به مجلسي ، ج 60، ص 61؛ نيز در بارة اجازه
دادن پيامبر به استفاده از رقيه در مورد چشم زخم رجوع كنيد به همان ج 60، ص
9). گفته شده است ( رجوع كنيد به همان ، ج 60، ص 13، 61) كه جبرئيل ، خود
پيامبر را نيز رقيه كرد، با اين حال پيامبراكرم ، از رقيه كردن به غير قرآن
و چيزهايي كه معنايش را ندانند منع كرده است (قاضي نعمان ، ج 2، ص 141؛
مازندراني ، ج 11، ص 466ـ 467؛ مجلسي ، ج 60، ص 18). از امام باقر عليه
السلام نقل شده است كه رقيه بايد از قرآن باشد ( رجوع كنيد به ابن بسطام ، ص
48).
2-در كتب حديثي شيعه ، تعاويذ بسياري از قول پيامبر اكرم و ائمة اطهار عليهم السلام نقل شده است از جمله : پيامبر اكرم ، تعويذي براي علي عليه السلام قرار داد كه او را از شر سحر، جن ، صرع ، سم ، دزد، درندگان ، ماران و عقربها مصون مي داشت . در صورت كنونيِ اين تعويذ، اساميِ نامأنوس و نامفهوم نيز وجود دارد كه البته بايد شكل تحريف و تبديل شده از اسامي عبري يا سرياني باشد ( رجوع كنيد به مجلسي ، ج 91، ص 193). از امام علي عليه السلام ، تعويذي براي در امان ماندن از شر سحر روايت شده كه بايد آن را در قطعه اي از پوستِ آهو نوشته بر خود بياويزند ( رجوع كنيد به ابن بسطام ، ص 35). همچنين ، تعويذ ديگري از ايشان براي استفادة كسي كه از شير مي ترسد روايت شده است ( رجوع كنيد به ابن بابويه ، ج 2، ص 618ـ619). مشابه همين تعويذ از قول امام صادق عليه السلام ( رجوع كنيد به حسن طبرسي ، ص 402) آمده است كه در تعاويذ اخير نام دانيال نبي به مناسبت آنكه شيران / درندگان به او گزندي نمي رساندند ذكر مي شود.
تعاويذي براي ايمن ماندن از سرقت ، يا آتش سوزي يا بلاياي مشابه ( رجوع كنيد به همان ، ص 403)، براي حفاظتِ زنان و حيواناتِ باردار ( رجوع كنيد بهابن بسطام ، ص 98ـ99)، براي ايمن داشتن زنان در ايامِ نفاس ( رجوع كنيد بههمان ، ص 97)، براي حفاظتِ اسب و سوارِ آن ( رجوع كنيد به مجلسي ، ج 92، ص 46ـ47) و نيز تعاويذي تحت عنوان «العُوذات الجامعة » از ائمه عليهم السلام ( رجوع كنيد به همان ، ج 93، ص 6ـ19) روايت شده است . البته بسياري از نمونه هايي كه مجلسي آورده ، دعاهايي براي شفاي بيمار و علاج پيشامدهاي سوء است ( رجوع كنيد به همان ، ج 92، ص 12ـ14، 20ـ39). مثلاً دعاي معروف به يماني / حرزيماني / دعاي سيفي ( رجوع كنيد به ابن طاووس ، ص 105ـ111؛ مجلسي ، ج 92، ص 252) در واقع تعويذ نيست بلكه دعايي در دفع شر دشمن است . همچنين دعاي مشهورِ علوي مصري ( رجوع كنيد به همان ، ص 281ـ293) يك تعويذ محسوب نمي شود ( رجوع كنيد به دعا ).
3- به طور كلي ، آيات ، ادعيه ، اذكار و اورادي كه براي اينگونه استفاده ها توصيه شده ، ذيلِ عناوينِ موردِ انتقاد و تحريمِ تعاليمِ اسلام ، مثل سحر و طلسم و تميمه و جز آنها نيامده ، بلكه عمدتاً تحت نام ادعيه ، عوذات و در منابع شيعه بويژه با عنوان احراز/ اَحْرُز طبقه بندي و نقل شده اند؛ از جمله مجلسي در بحارالانوار ، هفده باب (36ـ 52) را به عوذات و احرز منسوب به پيامبراكرم ، همسران ايشان ، فاطمه سلام اللّه عليها و امامان شيعه عليهم السلام اختصاص داده است .
از ميان انبوه كتابهايي كه در اين زمينه موردِ استفادة دعانويسان و تهيه كنندگان تعاويذ بوده است مي توان به مجمع الدعوات مولاعبدالمطلب بن غياث الدين محمد و مهج الدعواتِ ابن طاووس اشاره كرد (براي آگاهي از ساير كتابها در باب ادعيه و اوراد و تعاويذ و بويژه حرزهاي معروف شيعه رجوع كنيد به آقابزرگ طهراني ، ج 6، ص 392ـ394، ج 20، ص 28؛ اصغر نياويند و عبادي آق قلعه ، ص 113ـ153؛ نيز رجوع كنيد به چشم زخم ؛ حرز ؛ دعانويسي ؛ طلسم / طلسمات ).
4- در مجموع توصيه مي شود توجه و اعتماد خود را بر قدرت و لطف الهي بيشتر كنيد و به جاي رو اوردن به حرزها و تعويذ ها بر نيروي بيكران الهي و قدرت حق تعالي تكيه نماييد هر چند استفاده از حرزهاي معتبري كه در منابع قابل اعتماد وارد شده و يا از طرف معصومين -ع- وارد شده خود و ثابل توصيه است .
5- به مطالب فوق در هر صورت توصيه مي شود از سوزاندن تعويذ مورد سوال خود داري ورزيد و سوزاندن آن از جهات مختلف نامطلوب و مورد نهي است .
منبع :http://quran.porsemani.ir
هو